نقد ترجمهٔ دو ترجمهٔ فارسیِ «چشم‌هایشان خدا را می‌نگریست» اثر زورا نیل هرستون: بر پایهٔ مدل تحلیل گفتمان انتقادی فرحزاد

ترجمه ادبی، وسیله‌ای برای انتقال ارزش‌های ایدئولوژیک از یک فرهنگ به فرهنگی دیگر است. این مقاله با انجام تحلیل گفتمان انتقادی بر دو فرامتن فارسی از رمان «یِ «چشم‌هایشان خدا را می‌نگریست» نوشته زورا نیل هرستون، چگونگی بازنمایی درون‌مایه‌های جنسیت و نژاد در این متن را توسط مترجمان مورد بررسی قرار می‌دهد. با به‌کارگیری چارچوب یکپارچه‌ای که توسط فرح‌زاد توسعه یافته، تحلیل‌های گفتمان انتقادی سه بُعد هر فرامتن را بررسی می‌کنند: بُعد متنی، پیرامتنی و نشانه‌شناختی. یافته‌های تحلیل تطبیقی گفتمان انتقادی نشان می‌دهد که فرامتن دولت‌آبادی، رویارویی‌جویانه بودن متن مبدأ را با استفاده از تعابیر ملایم‌کننده، تعمیم دادن اصطلاحات جنسیتی و خنثی‌سازی اصطلاحات نژادی تضعیف می‌کند. اگرچه این راهبرد فرصت‌هایی برای دسترسی فرهنگی بیشتر مخاطب فارسی‌زبان فراهم می‌آورد، اما همزمان نقدهای فمینیستی و ضدتبعیض نژادی اصلی اثر را تضعیف می‌کند. در مقابل، اله‌بخش بی‌واسطه‌گی، بافت جامعه‌زبانی و تنش ایدئولوژیک متن مبدأ را حفظ کرده است. تعهد اله‌بخش به متن مبدأ، از طریق استفاده از دستگاه گسترده علمی (مقدمه، پانوشت‌ها و غیره) تقویت شده است. این پژوهش نشان می‌دهد که مترجمان نقشی مهم در واسطه‌گری ایده‌ها از طریق کار خود ایفا می‌کنند. مترجمان با تصمیم‌گیری درباره چگونگی ترجمه تک‌واژگان و طراحی جلد، تفسیر و پاسخ خوانندگان به پیام سیاسی متن را تغییر می‌دهند. این پژوهش بر ضرورت توجه اخلاقی بیشتر به تأثیرات عمل ترجمه بر چگونگی دگردیسی ادبیات در میان فرهنگ‌ها تأکید می‌کند.